Erfitt að fá vinnu við hæfi
Úkraínskar konur sem flúðu til Norðurlandanna í kjölfar árasar Rússa á Úkraínu í febrúar 2022 hafa almennt átt auðvelt með að komast inn á norrænan vinnumarkað og fá vinnu. Hins vegar hefur reynst afar erfitt fyrir þær að fá störf sem samræmast menntun þeirra og starfsreynslu. Þetta sýna niðurstöður nýrrar samnorrænnar rannsóknar sem Rannsóknamiðstöð Háskólans á Akureyri (RHA) leiddi.
Á dögunum kom út skýrsla (e. working paper) Enhancing Labour Opportunities for Ukrainian Women in Rural Nordic Communities – case studies from Nordic regions sem er afurð verkefnis sem styrkt er af jafnréttissjóðnum NIKK. Sæunn Gísladóttir stýrði verkefninu en þær Marta Einarsdóttir, sérfræðingar hjá RHA, unnu að íslenska hluta rannsóknarinnar. Samstarfsaðilar voru rannsóknamiðstöðin Østlandsforskning við University of Inland (Noregur) og Dalarna háskóli (Svíþjóð).
Í skýrslunni er að finna niðurstöður rannsókna sem framkvæmdar voru á Akureyri, í Lillehammer í Noregi og í Dalarna í Svíþjóð. Tekin voru viðtöl við úkraínskar konur og sérfræðinga sem starfa með flóttafólki. Úkraínskar konur eru á margan hátt einstakur hópur flóttafólks og hafa þær notið velvildar og stuðnings víðs vegar þar sem þær hafa leitað skjóls.
Niðurstöður viðtala við úkraínskar konur sem höfðu dvalið að minnsta kosti í eitt ár á Akureyri sýndu að að þær áttu almennt auðvelt með að fá vinnu, en engin kvennanna hafði fengið finnu við hæfi, miðað við fyrri reynslu og menntun þeirra. Þannig störfuðu konur í þjónustustörfum, við þrif og sem stuðningur í skólum, en höfðu menntun til að starfa í viðskiptum, sem sálfræðingar og fleira. Almennt áttu konur erfitt með að finna vinnu við hæfi á Norðurlöndum, aðeins ein kona í Noregi hafði fundið vinnu sem samræmdist hennar reynslu af þeim átta sem viðtöl voru tekin við, og aðeins tvær í Svíþjóð af níu. Konurnar voru þrátt fyrir þetta jákvæðar gagnvart upplifun sinni. Konurnar á Akureyri lýstu hlýjum móttökum og gátu hugsað sér að búa þar áfram, þó mikil óvissa ríki um framtíð þeirra og réttindi til dvalar á Íslandi. Eljusemi einkenndi konurnar sem voru þakklátar að komast út á vinnumarkað.
Í skýrslunni kemur fram að þrátt fyrir háa atvinnuþátttöku á íslenskum vinnumarkaði, hafi innflytjendur, sérstaklega flóttamenn, staðið frammi fyrir fjölmörgum áskorunum til að taka fullan þátt í atvinnulífinu. Helstu hindranir Úkraínskra kvenna á vinnumarkaði á Íslandi hafa verið íslenskukunnátta, skortur á tengslaneti og erfiðleikar við að fá menntun viðurkennda og hljóta atvinnuleyfi í ákveðnum greinum.
Gríðarlega góð samvinna átti sér stað í verkefninu og með því styrktust tengsl þessara stofnana. Verkefninu var ýtt úr vör í Lillehammer haustið 2024 og svo kom hópurinn einnig saman á Íslandi vorið 2025.
Hér má lesa skýrsluna í heild sinni.